De school kan meer doen in strijd tegen terrorisme

In De Morgen van 11 april verscheen een artikel rond de aanpak van extremisme en radicalisering via het onderwijs.

Lees hier de artikels:

p. 1 ‘Verplicht op de schoolbanken’

Veertig leraren en lerarenopleiders in Vlaanderen gaan een zogenaamd competentiekader gebruiken dat leerlingen democratische waarden zoals vrijheid, verdraagzaamheid en non-discriminatie moet bijbrengen. Dit initiatief maakt deel uit van een Europees proefproject in twaalf landen, waaronder ook Noorwegen, Portugal, Roemenië en Tsjechië.

Bedoeling is onder andere om jongeren kritisch te leren omgaan met media en het internet en hen op die manier weerbaarder te maken voor extremistische propaganda. Allemaal zaken die nu niet of te vaag in de eindtermen staan. Voorts moeten leerlingen bepaalde waarden aanleren, zoals respect voor mensenrechten, culturele diversiteit en de rechtstaat.

Crevits wil deze methode toepassen in het hele Vlaamse onderwijs. Ze begint daarover gesprekken met de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR). Het project zal als inspiratie dienen voor de actualisatie van de eindtermen.

Slachtoffers eren

Het nieuwe competentiekader rond burgerschap is ontwikkeld door 1.200 leraars en experten en wordt besproken op de Conferentie van Onderwijsministers van de Raad van Europa die vandaag en morgen plaatsvindt in Brussel.

De Onderwijsconferentie moest normaal pas volgend jaar doorgaan, maar werd omwille van de aanslagen in Parijs een jaar vervroegd. “We staan voor uitdagende tijden en meer dan ooit willen we jongeren weerbaar maken, met een brede blik op onze samenleving”, zegt Crevits. “Het is belangrijk dat we onze jeugd waarden rond democratie en burgerschap meegeven. We moeten onze verantwoordelijkheid nemen in dit delicate debat: dat is het minste wat we als onderwijsministers kunnen doen om de slachtoffers van gewelddadig extremisme en hun naasten te eren. Dit is een opdracht van de hele samenleving, maar zeker ook voor het onderwijs.”

Open Vld-onderwijsexpert Ann Brusseel is “groot voorstander” van dit idee, maar vindt dat het nog niet ver genoeg gaat. “Het mag niet bij een proefproject en de eindtermen blijven. We moeten ook zwaar inzetten op de lerarenopleiding. Leraars, en zeker die in de grootsteden, moeten tijdens hun opleiding alle kennis meekrijgen over hoe zij die moeilijke discussies over burgerschap met hun leerlingen tot een goed eind kunnen brengen.”

N-VA-onderwijsexpert Koen Daniëls zegt dat dit idee zeker bespreekbaar is, maar heeft reserves. “Ja, het is een goed idee om openheid en diversiteit op te nemen in de eindtermen, maar tegelijk moeten we duidelijk maken dat we op onze normen en waarden geen millimeter toegeven. In die zin moeten we met zulke eindtermen duidelijk de achtergrond meegeven van onze beginselen: de Verlichting, de scheiding van kerk en staat, gelijkheid tussen man en vrouw…”

De progressieve Gentse imam Brahim Laytouss vindt dit voorstel een goede aanzet, maar voegt er meteen aan toe dat Crevits te weinig aandacht schenkt aan de vernieuwing van de lessen islam. Laytouss stelt voor “dat de Vlaamse overheid zelf instaat voor het onderricht van een gematigde islam die wordt ingepast in het Europa van de 21ste eeuw”.

p. 4 ‘School kan meer doen tegen extremisme’

Crevits wil leerlingen in het Vlaams onderwijs weerbaarder maken voor radicale ideeën. Basiswaarden als respect voor culturele diversiteit, mensenrechten en de rechtstaat moeten volgens haar zo snel mogelijk opgenomen worden in de eindtermen.

Open Vld-onderwijsexpert Ann Brusseel: “Burgerschapscursussen in het onderwijs zijn onontbeerlijk en het is jammer dat we hierover nu al jaren moeten discussiëren. We moeten er dringend werk van maken en zeker oog hebben voor de leerkrachten die deze ideeën
in de klas moeten realiseren. In de lerarenopleidingen moet er veel meer aandacht zijn voor dit thema. Voor een leraar is het immers verre van eenvoudig om onderwerpen als secularisme, gelijkheid tussen man en vrouw en radicalisering in de klas op een kalme
manier ter sprake te brengen.”

N-VA’er Koen Daniëls vraagt zich dan weer af waarom er geen apart vak burgerschapsideeën wordt opgericht. “Als het om een vakoverschrijdende eindterm gaat, dan is de verantwoordelijkheid verdeeld onder alle leerkrachten en bestaat de kans dat uiteindelijk
niemand echt zijn verantwoordelijkheid neemt.”

Tegelijk zegt Daniëls dat problemen als radicalisering ook op andere beleidsdomeinen moeten worden aangepakt. “We moeten dit breder bekijken: het is niet zo dat ons huidige onderwijs mensen aanzet om zich in de luchthaven of een station op te blazen. Je kunt
niet alle problemen in de schoenen van het onderwijs schuiven. Met haar maatregel zet Crevits een positieve stap, maar beschouw het niet als een toverrecept.”

Moraalfilosoof Patrick Loobuyck zegt aan de ene kant aangenaam verrast te zijn door de tempoversnelling van Crevits: “Het huidige maatschappelijke klimaat maakt dat we dit niet langer kunnen uitstellen. Maar ik wil er wel op wijzen dat het Franstalig onderwijs al een
stap verder staat. Daar wordt in 2016 in het lager officieel onderwijs een cursus ‘filosofie en burgerschap ingevoerd.” En volgend jaar starten de Franstaligen met een soortgelijk vak in het middelbaar onderwijs.”

Prominent aanwezig

Ook Raymonda Verdyck, bestuurder van het Gemeenschapsonderwijs (GO!), lijkt steeds meer in de richting van een apart vak burgerschap te denken. “Wij pleiten ervoor om dit over alle vakken heen mee te nemen. Al kijken we voor volgend schooljaar ook of we
niet met enkele proefprojecten een volledig lesuur per week louter aan burgerzin kunnen besteden. Zulke waarden moeten prominent aanwezig zijn in ons onderwijs, zodat leerlingen er al vanaf de kleuterklas op speelse wijze mee in contact komen en een kritische en open blik op de wereld ontwikkelen.

“Bijvoorbeeld door hen te leren dat je niet alles wat je op het internet leest klakkeloos mag aanvaarden. Zeker vandaag is dat meer dan ooit nodig.”

In bijlage kunt u de artikels die in De Morgen van 11/04/2016 werden gepubliceerd terugvinden.