Verzet tegen homohaat is meer dan ooit nodig

Zaterdag ‘vieren’ we de internationale dag tegen homohaat. De datum van 17 mei is niet lukraak gekozen, het is voor de holebi’s een historische datum. Op 17 mei 1990 schrapte de Wereldgezondheidsorganisatie officieel homoseksualiteit van een internationaal gehanteerde lijst van ziekten. Pas in 1990! Ik was in eerste instantie verbaasd toen ik vernam dat een internationale organisatie met zo’n grote autoriteit homoseksualiteit nog zo lang klasseerde als psychische aandoening.

Zaterdag ‘vieren’ we de internationale dag tegen homohaat. De datum van 17 mei is niet lukraak gekozen, het is voor de holebi’s een historische datum. Op 17 mei 1990 schrapte de Wereldgezondheidsorganisatie officieel homoseksualiteit van een internationaal gehanteerde lijst van ziekten. Pas in 1990! Ik was in eerste instantie verbaasd toen ik vernam dat een internationale organisatie met zo’n grote autoriteit homoseksualiteit nog zo lang klasseerde als psychische aandoening.

Maar misschien moet ik mij nog meer verbazen – verontwaardigd zijn zeg maar – wanneer ik lees dat homoseksualiteit nog bij wet verboden is in tachtig landen. Holebi's en transgenders worden er vaak gediscrimineerd, verstoten, opgesloten of gemarteld. In Iran, Mauritanië, Soedan, Saudi-Arabië, Jemen staat op homoseksualiteit de doodstraf; dat geldt ook voor delen van Nigeria en Somalië.

In zowat de helft van de wereld moet dus nog een gigantische weg afgelegd worden. Waar homoseksualiteit niet verboden is, boekt men voorzichtig vooruitgang op vlak van gelijke rechten. Ik denk aan de VS, waar ‘vrijwillige seksuele daden tussen volwassenen van hetzelfde geslacht’ pas sinds 2003 officieel niet meer strafbaar zijn. In een aantal staten is het homohuwelijk al gelegaliseerd. Anderzijds, in een aantal landen waar de wetgeving wel al progressief en tolerant is, duiken dan toch nog problemen op, denk maar aan het gaybashen en geweld op homo’s in Brussel.

Lang geleden dacht ik dat ethische vooruitgang redelijk eenvoudig en lineair was. Het gaat stap voor stap, dacht ik. Eens je de vastlegging van gelijke rechten bereikt hebt en een beleid met anti-discriminatiemaatregelen op poten gezet hebt, dan kan het niet meer stuk. Maar wetten kunnen teruggeschroefd worden, of slachtoffers van discriminatie of geweldpleging kunnen botsen op een uitvoerende of gerechtelijke macht die hun problemen niet erkend. Met andere woorden, een vijandige samenleving kan ervoor zorgen dat holebi’s ondanks progressieve wetgeving toch nog nadelen ondervinden van hun seksuele geaardheid. Ik stootte recent op een aantal berichten die bovenstaande problematiek perfect illustreren.

In een interview van enkele dagen terug liet Marine Le Pen, kopvrouw van het Franse extreemrechtse FN, optekenen dat ze aan alle Franse burgemeesters de wettelijke mogelijkheid wil geven te weigeren een huwelijk tussen partners van gelijk geslacht te voltrekken. Ze zouden zich daarvoor kunnen beroepen op een ‘gewetensbezwaar’. Het homohuwelijk is in Frankrijk nog maar één jaar toegelaten en het heeft veel voeten in de aarde gehad. De manifestaties tegen het homohuwelijk lokten verontrustend veel volk en ontaardden meermaals in geweld. Ooit de pionier van het Verlichtingsdenken, is Frankrijk vandaag op meerdere vlakken zeer conservatief – ook naar vrouwen toe – en voor holebi’s zelfs ontzettend onverdraagzaam. Het Front National boekte bij recente verkiezingen steeds sterkere overwinningen. Dat het binnenkort in bepaalde gemeenten in Frankrijk moeilijk zou kunnen zijn om als holebi-koppel in het huwelijk te treden, is dan ook niet ondenkbeeldig.

Vreemd dat iets moois als de liefde tussen mensen voor een enorme polarisering zorgt. Waar de holebi-rechten verankerd worden, verhoogt de weerstand. Verontrustend is dat sommige homohaters zich organiseren om een actief netwerk te creëren dat zowel de rechten als het welzijn en de veiligheid van holebi’s wereldwijd wil ondermijnen. Een dergelijk sujet is de Amerikaanse prediker Lou Engle, hij steunde onder meer actief de oproep om homoseksuelen te vermoorden in Uganda. Momenteel loopt een online petitie om te verhinderen dat Engle zijn boodschap komt verspreiden in Zwitserland. De vraag is hoe je omgaat met dergelijke netwerken en hun haatboodschappen. Is verhinderen de juiste aanpak? Volgens mij valt oproepen tot geweld en discriminatie niet onder de vrije meningsuiting. Geloofsovertuigingen of de ‘culturele tradities’ mogen evenmin dienen om homohaat met de mantel der (heteroseksuele) liefde te bedekken. Dat zou iets te gemakkelijk zijn.

Dit alles is uiteraard geen reden om pessimistisch te worden. Albert Einstein zei ooit dat de wereld een gevaarlijke plek om te leven is, niet omwille van mensen die slecht zijn, maar omwille van al degenen die niets aan het kwaad doen. Onverschilligheid is inderdaad even dodelijk als geweld zelf. We hebben dus politici met lef nodig die grenzen durven trekken en haatdragende fanatiekelingen op hun plaats durven zetten. De volgende ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie moeten de verdediging van holebi-rechten consolideren, zodat klachten van slachtoffers van gaybashing ernstig behandeld worden (er is immers nog ruimte voor verbetering).

Daarnaast moeten we veel sneller werk maken van holebivriendelijk onderwijs. In de klas en in de handboeken is hetero nog helemaal de norm. Niet elke school heeft een degelijk anti-pestbeleid. Dat zijn dus twee zaken die moeten veranderen, twee duidelijke taken voor de volgende minister van Onderwijs. Ook rolmodellen die oproepen tot verdraagzaamheid zijn belangrijk, zeker als ze een jong publiek aanspreken, zoals voetballers of atleten doen. Dergelijke campagnes kosten inderdaad centen, maar ze beïnvloeden de publieke opinie en leveren op termijn wel resultaat.

Op 17 mei stap ik mee in de Gay Pride te Brussel. Een vrolijke optocht met vele vrienden en muziek. Maar het is meer dan een feestje in de stad. We komen massaal op straat om duidelijk te maken dat wij zullen blijven ijveren voor respect voor holebi’s in deze stad en ver daarbuiten. De politiek moet de realiteit onder ogen zien en alert blijven. Met een aantal doeltreffende maatregelen en met het engagement van actieve burgers krijgen we homofobie de wereld uit.

Ann Brusseel

Deze column werd gepubliceerd in de Liberales nieuwsbrief van 16 mei 2014.