Radio interview over Actienetwerk Kerk en Staat

Uitzending Het Vrije Woord – Maandag 28 maart 2011 – Radio 1 – 20:00

We beginnen met het "Actienetwerk voor de scheiding van staat en geloof". Daarover had Karel Van Dinter een gesprek met twee initiatiefnemers Philipp Bekaert en Ann Brusseel. Maar toch eerst even uitleggen wat dat Actienetwerk juist is.

Uitzending Het Vrije Woord – Maandag 28 maart 2011 – Radio 1 – 20:00

We beginnen met het "Actienetwerk voor de scheiding van staat en geloof". Daarover had Karel Van Dinter een gesprek met twee initiatiefnemers Philipp Bekaert en Ann Brusseel. Maar toch eerst even uitleggen wat dat Actienetwerk juist is.

Karel Van Dinter (KVD): Wel, Frank, "Actienetwerk voor de scheiding van staat en geloof" is de Nederlandstalige voortzetting van R.A.P.P.E.L. Dat staat voor "Réseau d'Actions pour la Promotion d'un État Laïque". Kernwoord is "État Laïque". De initiatiefnemers verdedigen dus de scheiding van staat en geloof en ijveren onder meer voor opname van dat rechtsprincipe in de Belgische Grondwet. Want ze zijn verontrust over de toenemende religieuze eisen en het indringen van het geloof in de institutionele sfeer. Toch meteen benadrukken dat het Actienetwerk uitdrukkelijk pluralistisch en neutraal wil zijn. Dat blijkt onder meer uit een manifest dat door iedereen ondertekend kan worden.
Ik sprak dus met Philipp Bekaert en Ann Brusseel, ondertekenaars van het eerste uur. Ann Brusseel is Vlaams Parlementslid. Dat toont meteen het belang in deze materie van politieke initiatieven. Daarover ging ook ons gesprek.

Philipp Bekaert aan het woord

KVD – Maar eerst Philipp Bekaert over "Actienetwerk" en waarom het nodig is om geloof en staat te scheiden.

Philipp Bekaert (PB) – : "Ik denk dat het in het belang van de civiele vrede is dat religie geen al te grote rol speelt in de institutionele of de publieke sfeer. Want dan krijg je toestanden zoals in Libanon. Daar zijn de geloofsgemeenschappen zo te zeggen geïnstitutionaliseerd. En je ziet wat je krijgt. Dus voor ons is het Franse model, of laten we zeggen het Franse ideaal van de 'laïcité', dus van de scheiding van Kerk en Staat, een ideaal, dat ook in Frankrijk niet perfect gerealiseerd is, maar toch wel veel aantrekkelijker is dan het Libanese model."

KVD – Het dragen van hoofddoekjes in de publieke sfeer, functionarissen die bepaalde religieuze symbolen al dan niet zouden kunnen dragen. Is het dat waar het Actienetwerk dan aan denkt?

PB – "Dat is heel zeker waar het Actienetwerk aan denkt. Voor ons moet de overheid absoluut neutraal blijven. En neutraal optreden. Dat is zeer belangrijk. Dus wat je toont, is even belangrijk als wat je doet. Zeker voor de staat. Symbolen zijn belangrijk. Je zou bijvoorbeeld kunnen denken: als iemand toestemming krijgt om achter een loket een hoofddoek te dragen, dan zou je op een bepaalde dag een homokoppel kunnen hebben dat zich komt inschrijven op de gemeente of dat wil gaan trouwen, en dan de indruk krijgt dat de persoon die de overheid vertegenwoordigt, niet helemaal neutraal is. Want je weet heel duidelijk dat er vanuit bepaalde religieuze gemeenschappen – en dan heb ik het niet alleen over de islam, maar ook over het katholicisme – op een welbepaalde manier gedacht wordt over homoseksualiteit. En dat dat homokoppel die indruk zou krijgen. Dat mag natuurlijk niet, hé."

KVD – Eens eventjes naar een meer principiële kijk op de zaak. Men mikt op het inschrijven van die principiële scheiding van staat en geloof in de Grondwet. Hoe realistisch is dat?

PB – "Ik denk dat er zich steeds meer problemen zullen voordoen aangaande de aanwezigheid van religie in de publieke sfeer. En dat ons model voor de meeste mensen op de duur wel het meest realistische model zal blijken. Dat het op de beste manier de civiele vrede garandeert. Ik ben er niet zeker van of in Vlaanderen of België, al naargelang het kader dat je kiest, een meerderheid van de mensen bereid is om te voldoen aan alle eisen die bijvoorbeeld vanuit de islam gesteld worden. Maar ik heb het niet enkel over de islam. Ik heb het ook over bepaalde eisen vanuit de joodse gemeenschap enzovoort. Maar het probleem is dat mensen die zeggen 'Ah neen, geen moslimschool, of niet van dat of niet van dit', juridisch gezien geen poot hebben om op te staan. Omdat de katholieken al zoveel rechten of, ik zou zelfs zeggen, privileges verworven hebben – bijvoorbeeld eigen scholen oprichten en zo – dat je het moeilijk aan de anderen kunt weigeren. Als men iedereen gelijk wil behandelen, zal men ooit eens verplicht zijn om binnen het huidige Belgische model aan alle religieuze gemeenschappen, aan alle geloofsgemeenschappen dezelfde rechten toe te kennen als de katholieken nu al hebben. Wat natuurlijk op de duur onmogelijk zal blijken."

KVD – Het treft mij wel, en ik denk dat dat misschien ook wel belangrijk is om even te verduidelijken, dat die oproep toch wel duidelijk pluralistisch geïnspireerd is en vooral mikt op neutraliteit.

PB – "Oh, heel zeker. Trouwens, dat is in perfecte overeenstemming met het principe van de 'laïcité'. Dus de 'laïcité' is niet de zaak van de atheïsten. De 'laïcité' is gewoon het principe van scheiding van staat en geloofsfeer, privésfeer dus. Wat betekent dat? Dat atheïsten, maar ook christenen, joden, moslims, iedereen uiteindelijk die goed gediend is met de 'laïcité', met die scheiding van staat en kerk, of van staat en geloof. En ervoor zou moeten ijveren in het belang van de civiele vrede."

KVD – Philipp Bekaert over Actienetwerk. De petitie vindt u via www.le-rappel.be.

Ann Brusseel aan het woord

KVD – Een van de ondertekenaars daarvan is ook Vlaams volksvertegenwoordiger Ann Brusseel van Open-VLD. Zij was wat de scheiding van geloof en staat betreft verontrust over het recente eindrapport van de Interculturele Rondetafels. Die moesten minister Milquet van Gelijke Kansen adviseren met het oog op onder meer een open interculturele samenleving, met respect voor de verschillende culturen en levensbeschouwingen. Maar, stelt Ann Brusseel, de Interculturele Rondetafels zouden hun huiswerk beter opnieuw maken. Wij vroegen naar het waarom daarvan en naar de taak van de politiek inzake de scheiding van geloof en staat.

Ann Brusseel (AB) "Als er vanuit vakbewegingen of bepaalde gemeenschappen vragen of eisen zijn, zoals die ook geformuleerd zijn door de Interculturele Rondetafels, dan wordt aan de politiek gevraagd om daar gevolg aan te geven. Inzake arbeidswetgeving, inzake wat allemaal kan in onze onderwijswereld, wat allemaal kan of niet kan in de medische wereld. De politiek zal zich noodgedwongen op zeker moment moeten uitspreken over die eisen die nu gesteld worden, over hete hangijzers die nu door bepaalde gemeenschappen aanhangig gemaakt worden. En dus ja, er zal aandacht moeten zijn voor die problematiek. En het R.A.P.P.E.L. wil eigenlijk aan de politiek vragen om een realistische kijk te hebben op een aantal thema's. Wij willen die opnieuw onder de aandacht brengen."

KVD – Aan de andere kant is er misschien ook de noodzaak van een zekere luisterbereidheid vanuit de politieke wereld voor, laten we maar zeggen, de religieuze en levensbeschouwelijke wereld. En ja, u hebt toch wel een bepaalde kritiek op wat er dan uiteindelijk naar voren komt uit een aantal van wat genoemd is geworden de Interculturele Rondetafels, hé?

AB – "Waar men discriminatie wil wegwerken, moet men streven naar meer gelijkheid. En wat zie ik in die conclusies van die Interculturele Rondetafels? Dat men naar een structurele ongelijkheid wil gaan op basis van de geloofsovertuigingen. Elke groep stelt daar zomaar eventjes zijn eisen en wil daar bijna persoonlijke aanpassingen aan de wetgeving naargelang van zijn geloof. Dan ga je eigenlijk niet discriminatie tegenwerken, maar ga je ze, vrees ik, in de hand werken. En wat zien we ten slotte? Dat iedereen daar, in de plaats van te werken aan een samenlevingsproject dat de samenleving als geheel en elk individu ten goede zou komen, bezig is te pleiten voor zijn eigen winkeltje. En voor zijn eigen religie. Mijn tweede grote bezwaar is dat men dan principieel religie binnenbrengt in de institutionele sfeer, op de arbeidsmarkt, in de scholen, in de ziekenhuizen. Dat gaat voor mij veel te ver. De regels zullen voor iedereen gelijk moeten zijn."

KVD – Moet de overheid er dan niet over waken dat precies die vrijheid van religie mogelijk gemaakt wordt?

AB – "De vrijheid van godsdienst houdt eigenlijk niet in dat men als gelovige van de overheid kan eisen om uitzonderingen te maken op wetten voor de godsdienst, om de godsdienst plezier te doen of om de godsdienstige overtuiging van dat individu te gaan respecteren. En niet alleen die Interculturele Rondetafels moeten hun huiswerk opnieuw doen, maar de overheid moet ook stilaan eens aan dat huiswerk beginnen. Want nu worden bepaalde zaken toegelaten. Meisjes hebben in bepaalde milieus niet dezelfde rechten als jongens. De eindtermen worden in bepaalde onderwijsinstellingen niet toegepast. De wetgeving wordt in bepaalde ziekenhuizen niet toegepast. Wel, dan moet de overheid eigenlijk geen waakhond spelen, maar om te beginnen al een situatie rechtzetten."

KVD – Men zou gemakkelijk de indruk kunnen hebben, natuurlijk, dat dit soort van reacties gericht is tegen een bepaalde levensbeschouwing, met name de islam. Is dat ook het geval?

AB – "Neen. Wij willen niet dat onze samenleving opnieuw in hokjes wordt ingedeeld, dat de zuilen uitgebreid worden, enfin, dat er meer zuilen komen, dat de zuilen nog rigider worden door volgens bepaalde overtuigingen voor iedereen specifieke instellingen of regels te gaan creëren. Wat we precies niet willen, is gepercipieerd worden als antigodsdienstigen of antireligieuzen. Wij zijn dus niet tegen de islam gericht, maar wij willen wel dat er respect is voor wie niet gelooft en voor wie andersgelovig is."

Ann Brusseel over de scheiding van geloof en staat.

Eerder was er ook Philipp Bekaert, beiden ondertekenaars van het "Actienetwerk voor de scheiding van staat en geloof". Meer informatie daarover vindt u via www.le-rappel.be.