Adoptie: de lijst is weg, de vraag blijft.

Adoptie: de lijst is weg, de vraag blijft

Uitgerekend in de week dat het Grondwettelijk Hof in het doorgaans vrij conservatieve Oostenrijk het licht op groen zette voor adoptie door holebi-koppels werd in Vlaanderen beslist om de groeiende wachtlijst voor binnenlandse adoptie af te sluiten. Een kordate, maar logische beslissing volgens de ene, een gemakkelijkheidsoplossing voor de andere. Hoe dan ook een ferme domper voor koppels met een kinderwens in het algemeen en homokoppels in het bijzonder.

Adoptie: de lijst is weg, de vraag blijft

Uitgerekend in de week dat het Grondwettelijk Hof in het doorgaans vrij conservatieve Oostenrijk het licht op groen zette voor adoptie door holebi-koppels werd in Vlaanderen beslist om de groeiende wachtlijst voor binnenlandse adoptie af te sluiten. Een kordate, maar logische beslissing volgens de ene, een gemakkelijkheidsoplossing voor de andere. Hoe dan ook een ferme domper voor koppels met een kinderwens in het algemeen en homokoppels in het bijzonder.

Wachten op Godot
We hoeven maar naar de cijfers te kijken om te constateren dat in de periode 2006-2013 gemiddeld slechts een 28-tal koppels hun adoptiewens in vervulling zagen gaan. Met een wachtlijst van zowat 500 koppels volgens de website van Kind & Gezin betekent het puur statistisch dat een koppel de eerste achttien jaar een adoptie op zijn buik kan schrijven. Heeft het dan nog zin om een wachtlijst te openen met als enige boodschap aan koppels dat ze mogen wachten op Godot?

Anderzijds kan de overheid er zich niet van af maken door op een blauwe maandag te melden dat de wachtlijst wordt gesloten. Hiermee lost de overheid het probleem voor zichzelf op, maar niet voor haar burgers. Van een ‘dienstvaardige overheid’ mag zoiets anno 2015 niet verwacht worden in een maatschappij die qua gezinssamenstelling zienderogen verandert. Bovendien betekent het sluiten van de ene piste dat mensen hun kinderwens via alternatieve kanalen zullen willen invullen. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan, in emotioneel geladen dossiers nog meer dan in andere. De overheid zal gauw geconfronteerd worden met de wet van de communicerende vaten. Het volstaat niet om de voordeur van de adoptielijst te sluiten zonder oog te hebben voor de achterdeuren van bijvoorbeeld draagmoederschap.

Gevoelige vragen
Toegegeven, een sluitende oplossing voor het probleem ligt niet voor de hand. In een land als het onze, waar ongewenste zwangerschappen gelukkig een absolute minderheid zijn, is het aanbod van binnenlandse kindjes voor adoptie per definitie beperkt. Jammer voor kandidaat-adoptieouders, maar een groot geluk vanuit het standpunt van de kinderen, wiens welzijn hoe dan ook te allen tijde moet primeren. Maar kan een eerste vraag niet zijn om de lange wachtlijst te onderwerpen aan een kritisch onderzoek om daarin orde te scheppen? We weten bijvoorbeeld dat 30.8% van de geadopteerde kindjes in 2013 terecht kwamen in een gezin met één of meer andere kinderen. Zou het dan niet minstens overwogen moeten worden om eerst tegemoet te komen aan de kinderwens van kinderlozen? Misschien kan er ook eens gekeken worden naar de redenen voor adoptie. Moeten koppels die biologisch niet in staat zijn om kinderen te krijgen, onder wie uiteraard homokoppels, voorrang krijgen op koppels die wél een alternatief hebben, bijvoorbeeld om via interlandelijke adoptie kinderen te krijgen? Gevoelige vragen, maar ze niet stellen is een stukje van de oplossing ontlopen.

Met het afsluiten van de wachtlijst groeit het gevaar voor ondoordacht gebruik van alternatieve kanalen, in het bijzonder bij homokoppels, die zich per definitie tot een ‘externe’ bron moeten richten als ze een kind willen. Draagmoederschap ligt voor de hand, maar is nog steeds niet gereglementeerd. Het gevaar voor geen, slechte of geschonden afspraken, kunnen veel menselijk leed veroorzaken, nota bene bij mensen die vaak al door een mentale hel zijn gegaan toen ze het nieuws kregen dat ze nooit eigen kinderen konden krijgen. En dan hebben we het nog niet over koppels die in het buitenland een draagmoeder zoeken. Laat het een aanleiding zijn om de vraag naar reglementering van draagmoederschap ernstig te onderzoeken.

Noodoplossing
Buitenlandse kindjes adopteren is een nog meer voor de hand liggende piste, maar helaas blokt een aantal landen de vraag af omdat ze verzet aantekenen tegen de adoptie van ‘hun’ kindjes door koppels van gelijk geslacht. Hier moeten we de vraag durven stellen of we vanuit de overheid, meer bepaald vanuit het perspectief van ontwikkelingssamenwerking, de druk kunnen verhogen om af te stappen van hun weigerachtige houding ten aanzien van koppels van gelijk geslacht. Onredelijke eisen verbinden aan ontwikkelingshulp is een brug te ver, maar in dit geval gaat het om het respecteren van algemene mensenrechten én de Jogjakarthaprincipes. Wat kunnen arme landen erop tegen hebben dat hun kindjes een uitzichtloos leven kunnen inruilen voor een welvarend leven, ook al is bij een koppel van hetzelfde geslacht? Het is aan onze bewindsmakers om deze problematiek uitvoerig met de betrokken landen te bediscussiëren en aan te tonen dat hun vooroordelen op verkeerde gronden rusten.

Allicht het meest voor de hand liggende alternatief: pleegouderschap. De vraag naar pleegouders is groot. We weten vanuit de praktijk dat (mede daarom) de diensten kansen geven aan niet-traditionele gezinsvormen, waaronder holebikoppels en alleenstaanden. Ook hier zal een goede communicatie en informatie van cruciaal belang zijn: om eventuele vooroordelen bij biologische ouders ten aanzien van holebikoppels of alleenstaanden als pleegouder voor hun kind de wereld uit te helpen, maar ook naar de pleegouders toe om te voorkomen dat ze pleegouderschap beschouwen als een ‘noodoplossing’ om bij gebrek aan adoptiemogelijkheid hun kinderwens alsnog te vervullen. Met wat goede wil aan weerszijden kunnen veel kindjes geholpen worden. En, dat blijven we herhalen: het belang van het kind moet centraal staan. Het is niet gediend met vooroordelen, religieus geïnspireerde veto’s of frustraties.

De wachtlijst voor adopties is gesloten, de wachtlijst voor oplossingen om een kinderwens te vervullen staat meer dan ooit open.

Deze column verscheen op de ZiZo website.